Căn cứ Văn bản số 229/XNK-TLH của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), thông tin đến các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics một số nội dung liên quan đến tình hình căng thẳng leo thang giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran tại khu vực Trung Đông.
Theo diễn biến cập nhật, từ ngày 28/02/2026, Hoa Kỳ và Israel đã tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào Iran, đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng trong căng thẳng khu vực. Trong vòng 24–48 giờ sau các đợt không kích, các bên liên quan đều phát đi thông điệp sẵn sàng cho kịch bản xung đột kéo dài. Các hoạt động tấn công và phản công quân sự liên tiếp đã làm gia tăng mức độ bất ổn, tác động trực tiếp đến an ninh hàng hải, hàng không và môi trường kinh doanh quốc tế.
Tình hình trên được dự báo sẽ ảnh hưởng đáng kể đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu thô và nhiên liệu có xu hướng tăng trong bối cảnh nguồn cung có nguy cơ gián đoạn, từ đó kéo theo chi phí vận tải biển, vận tải hàng không và các loại phụ phí logistics gia tăng. Đây là yếu tố có thể tác động tiêu cực, gián tiếp và đa chiều đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của Việt Nam nói chung và thương mại với khu vực Trung Đông nói riêng.
Đáng chú ý, nhiều quốc gia trong khu vực Trung Đông đã áp dụng biện pháp hạn chế hoặc tạm thời đóng cửa không phận do lo ngại an ninh, buộc các hãng hàng không phải điều chỉnh đường bay, kéo dài thời gian vận chuyển và làm tăng chi phí khai thác. Hoạt động vận tải biển qua Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược kết nối khu vực vùng Vịnh với thị trường thế giới – bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Cảnh báo rủi ro an toàn hàng hải khiến nhiều hãng tàu phải thay đổi hải trình hoặc tạm ngừng khai thác tuyến, dẫn đến nguy cơ chậm giao hàng, tăng chi phí nhiên liệu và phát sinh phụ phí chiến sự.
Trong bối cảnh đó, để giảm thiểu tác động bất lợi và nâng cao khả năng thích ứng, công văn số 229/XNK-TLH của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) khuyến nghị các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp cần lưu ý triển khai một số giải pháp sau:
Cụ thể, thứ nhất, đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa cũng như tìm kiếm các thị trường khác có nguồn cầu tương tự để lựa chọn phương án thay thế, giảm thiểu ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn, lâu dài có phương án chủ động ứng phó với sự cố tương tự trong tương lai.
Thứ hai, khi đàm phán, ký kết các hợp đồng mua bán cần quan tâm và chú trọng tới hợp đồng (hoặc điều khoản) về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro và tổn thất khi có sự cố, đảm bảo rằng các hợp đồng vận chuyển có điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí khi hàng hóa gặp rủi ro, đồng thời, cần mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa để phòng ngừa rủi ro và giảm tổn thất khi phát sinh sự cố tại thị trường nhập khẩu.
Thứ ba, thường xuyên, chủ động phân tích, phối hợp trao đổi thông tin với các Bộ, ngành có liên quan về số liệu xuất nhập khẩu hàng hóa; tình hình biến động địa chính trị có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu và vận tải của doanh nghiệp Việt Nam; tình hình vận tải hàng hóa, giá cước, chi phí, phụ phí... nhằm kịp thời thống nhất phương án ứng phó đối với các tình huống tương tự trong tương lai.
Thứ tư, chủ động xây dựng kế hoạch phòng ngừa, thích ứng để giảm thiểu nguy cơ, rủi ro, tổn thất từ các sự cố trong thương mại, vận chuyển quốc tế và các vấn đề liên quan, chuẩn bị phương án phản ứng kịp thời để hạn chế ảnh hưởng đối với chuỗi cung ứng.
Thứ năm, thường xuyên trao đổi với các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan như Cục Xuất nhập khẩu, Cục Xúc tiến thương mại, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, các Thương vụ, Chi nhánh Thương vụ của Việt Nam tại nước ngoài để tìm kiếm những đơn hàng mới, thị trường mới có tiềm năng, từ đó có phương án thay thế hoặc ưu tiên khai thác, tận dụng tối đa các cơ hội.
Trong bối cảnh tình hình khu vực Trung Đông còn tiềm ẩn nhiều diễn biến khó lường, việc chủ động theo dõi sát thông tin, chuẩn bị phương án thích ứng linh hoạt và tăng cường phối hợp giữa các bên liên quan là yếu tố then chốt nhằm hạn chế tác động tiêu cực, bảo đảm ổn định hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu và duy trì đà tăng trưởng thương mại trong thời gian tới.
Trần Thị Mỹ Duyên (Nguồn: Tham khảo VietNamExport)
